Hoe leer je beginnende docenten omgaan met een rumoerige klas? Hoe oefen je met het coachen van een team of het omgaan met weerstand bij onderwijsvernieuwing of een organisatieverandering? Docenten en professionals die zich bij Risbo verder bekwamen in dit soort uitdagingen, doen dat niet alleen door te praten of luisteren. Ze oefenen concrete situaties. Met elkaar, en met trainingsacteurs. Afke Weltevrede is onderzoeker, trainer en trainingsacteur bij Risbo en ze vertelt over het hoe, wat en waarom van deze aanpak.
Dienend acteren
“Het is niet ‘een beetje leuk toneelspelen’,” benadrukt Afke. “Trainingsacteren vraagt om vakmanschap. Je speelt geen mooie scène, maar sluit aan bij wat de deelnemer nodig heeft om te leren. Dat betekent dienend acteren, in dienst van de leerdoelen.”
Net als Risbo-collega’s Jana, Sascha en Tom volgde Afke een gespecialiseerde opleiding om deze rol professioneel te vervullen. Zij treedt bovendien regelmatig op als klassiek geschoold acteur in het theater. Maar die twee soorten acteren zijn wel erg anders, vertelt ze: “Trainingsacteren vraagt een ander soort focus. Je bent voortdurend aan het schakelen: je speelt geloofwaardig gedrag én je observeert, zodat je na afloop constructieve feedback kunt geven.”
Leren door ervaren
Trainingsacteurs worden bij Risbo breed ingezet: tijdens MicroLabs zoals group dynamics en storytelling, maar ook in leiderschapsprogramma’s als de LOL, Leergang Onderwijskundig Leiderschap. “In het ene geval help je een docent-in-opleiding om zijn of haar verhaal krachtiger over te brengen. In het andere geval oefent een leidinggevende hoe je in gesprek gaat met een team dat weerstand ervaart.”
Het gaat steeds over gedragsverandering, zegt Afke. “Wat doe je, welk effect heeft dat, en wat zou je anders kunnen doen? Dat leer je niet alleen door erover na te denken, maar vooral door het te ervaren. In een veilige setting. Je kunt experimenteren, reflecteren, en meteen zien wat het effect is van ander gedrag.”
Een spiegel én een lach
Afke ziet deelnemers vaak binnenkomen met gezonde spanning. “Dat is logisch – het is spannend om iets nieuws uit te proberen, zeker als het om jezelf gaat. Maar dat betekent ook dat je leert. En gelukkig wordt er óók veel gelachen. Het is speels, het is leuk. We creëren een sfeer waarin mensen zich veilig voelen én plezier hebben.”
Archetypes
Wat vindt Afke zelf het leukste om te spelen? “Ik geniet ervan als ik kan laten zien hoe krachtig het effect is van kleine aanpassingen in je aanpak. Mensen denken vaak dat hun situatie uniek is, maar in de kern zijn er veel universele types: de ongemotiveerde student, de dominante collega, de werknemer die in de slachtofferrol schiet. Als trainingsacteur mag je daarin ook een beetje de ‘joker’ zijn – je prikt, je daagt uit, maar altijd met een leerdoel voor ogen.”
Breed inzetbaar
De inzet van trainingsacteurs past binnen de missie van Risbo: het faciliteren van goed onderwijs en van duurzame gedragsverandering, in het onderwijs én daarbuiten. Denk aan communicatie-oefeningen in de pedagogiek (zoals oudergesprekken), medische wetenschappen (arts-patiëntcontact), en vakken waarin interview- en gespreksvaardigheden centraal staan. Maar ook bij incidentele activiteiten waarbij het gebruik van een acteur bijdraagt aan beleving en begrip: op een congres of evenement of bij een zakelijke training of coaching bijvoorbeeld.
“Werken met mensen vraagt om communicatieve vaardigheden. En die leer je vooral door te doen,” zegt Afke. “We bieden deelnemers de kans om te oefenen, te reflecteren, en zo te groeien. Daar ligt onze kracht.”
Ik vind het werken met een trainingsacteur altijd erg leuk. Het is een goede manier om te leren, die ik zelf ook inzet bij mijn eigen studenten.
Lot volgde de MicroLab ‘How to manage group dynamics in your classroom’, waarin Afke optrad als trainingsacteur. “Ik merk namelijk dat het veel beter over komt dan wanneer ik het alleen vertel of als de studenten iets onderling bespreken. Tijdens de MicroLab speelden we een situatie na met een passief-agressieve student die mij als docent niet serieus nam. Het was erg leuk om nog een keer te doen en de feedback van Afke en de groep te krijgen. Daarnaast heb ik ook een andere aanpak geprobeerd, om het verschil te merken. Het meespelen in de “casus” van een collega was bovendien leerzaam: zo ervaar je het van de andere kant, als student. Het fijne van de MicroLab is dat je met een klein groepje bent, onder gelijken, dat is minder spannend dan in een grote groep.”
Lot Tiebosch
Docent en promovenda bij ESHPM
Afke WeltevredeTrainingsacteur en onderzoeker
E-mailadres
Jana de WitOnderwijsadviseur en trainingsacteur
E-mailadres
