Brand blussen is een vak, en dat doe je met passie. Hetzelfde geldt voor het ontwerpen en geven van goed onderwijs: een beduidend ánder vak. Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) wilde een slag maken in de professionalisering van haar docenten - en zocht de samenwerking met Risbo.
Vakidiotie en docentschap
Het NIPV is het landelijke kennisinstituut voor de publieke veiligheid. Het instituut werkt voor alle 25 veiligheidsregio's in Nederland en houdt zich bezig met diverse onderwerpen: van brandweer en crisisbeheersing tot bevolkingszorg. Opleidingen voor brandweerofficieren, opleidingen voor de GHOR, specialistische trainingen voor duikers en gaspakdragers: het NIPV ontwikkelt én verzorgt ze allemaal.
Wie er lesgeeft, zijn altijd mensen met hart voor hun vak. Brandweerspecialisten die soms een week eerder nog een grote brand bestreden, staan daags daarna voor een groep als docent. Ciska Baris, teammanager brandweeropleidingen operationeel, noemt hen liefdevol "vakidioten": “Ik bedoel dat als compliment, het zijn mensen met een diepe passie voor het brandweervak.” En precies daar zat ook de uitdaging, vertelt ze. “De focus lag meer op de vakinhoud, maar om een goed onderwijsinstituut te zijn, heb je net zoveel aandacht nodig voor het docentschap: Hoe bouw je een opleiding op? Wat betekent het om onderwijs goed te ontwerpen? Die kant raakte ondergesneeuwd."
De kloof tussen inhoud en onderwijs
Bij het NIPV werken inhoudsdeskundigen, de zogeheten trainer-adviseurs, nauw samen met onderwijskundigen. In theorie een krachtige combinatie. In de praktijk waren het vaak twee werelden die niet altijd goed samenkwamen. "De trainer-adviseur wil snel door, die wil doen. De onderwijskundige is vaak geneigd te focussen op zorgvuldigheid en dat alle details kloppen. De één vindt de ander dan een rem, de ander vindt dat de eerste bochten afsnijdt," vat Ciska die werelden samen.
Wat ontbrak, was een gemeenschappelijke taal en wat meer begrip voor elkaars perspectief. Ciska werkte eerder bij de Politieacademie en had daar een vergelijkbaar professionaliseringsproces meegemaakt. Ze had daardoor wel een idee van wat er nodig was, en nam contact op met Risbo.
Het BKO-traject: meer dan een certificaat
Samen met Risbo startte het NIPV een BKO-traject (Basiskwalificatie Onderwijs) voor een eerste groep vaste trainer-adviseurs. Geen standaard training, maar een op maat gemaakt traject dat aansluit bij de bijzondere onderwijspraktijk van het NIPV: dus inclusief live brandoefeningen en simulaties op trainingslocaties.
Het traject loopt nog, maar de effecten zijn nu al merkbaar, bijvoorbeeld in die samenwerking tussen trainer-adviseurs en onderwijskundigen. "Waar het eerder sneller botste, begrijpen ze elkaar nu beter," vertelt Ciska. Ze hoort bijvoorbeeld dat trainer-adviseurs onderwijskundige begrippen gebruiken, die ze eerder niet kenden. "Ik hoor ze nu tegen elkaar zeggen: ja maar, wat zijn dan de leerdoelen? Dat zinnetje hoorde ik hiervoor niet." De onderwijskundigen merken het ook. "Ze geven aan dat ze makkelijker aansluiting vinden. Eerst voelde het soms als zeurpiet spelen, alsof je steeds aan de rem hing. Dat is veranderd."
Risbo ontwikkelde een Basiskwalificatie Onderwijs-traject op maat voor het NIPV, nauw afgestemd op de onderwijs- en trainingspraktijk van de organisatie en het niveau van de vakexperts. Gedurende 11 maanden volgde een groep van 8 NIPV-collega's 5 verschillende modules/trainingsdagen over oa lesontwerp, groepsdynamiek en toetsing. In juni behalen zij hun Basiskwalificatie Onderwijs, die erkend wordt door de Nederlandse universiteiten.
Brian Smits is trainer-adviseur bij het NIPV en een van de deelnemers aan het BKO-traject van Risbo. Hij vond het meteen een leuke kans om zijn kennis op te frissen. Sommige dingen waren niet per se nieuw, maar waren wel prettig om te herhalen. De schoolbanken – in zijn geval de pedagogisch-didactische aantekening en de instructeurs-opleiding van de brandweer – waren toch alweer zo’n 10-15 jaar geleden. “Ik vond het fijn om de normen van nu te leren en merkte bovendien vanaf het begin dat het heel inzichtelijk was. Ik dacht al vrij snel: wow, de dingen zoals wij die nu intern doen kunnen dus een stuk slimmer en beter.”
Eye-opener
Wat deelnemers het meest bijblijft, is de manier waarop een opleiding als geheel in elkaar zit. "Ze ontdekten dat je niet begint bij de losse les, maar bij de toetsing. Dat je van boven naar beneden bouwt. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar voor mensen die altijd vanuit de vakinhoud werkten, was dat een wezenlijke verschuiving," aldus Ciska. “Wij trokken vaak een uurtje uit voor het maken van een toets,” vertelt Brian, “maar ik realiseer me nu dat ik misschien wel een uur per vraag moet rekenen – om te zorgen dat die echt goed past bij de leerdoelen die we hebben geformuleerd. Dat was wel een eye-opener, zo van ‘wacht ff, dat is niet even wat je zomaar doet’.”
Wat Brian ook erg aansprak was de manier van lesgeven door Risbo. Met name omdat het heel actief was, met veel verschillende werkvormen, die op het einde van de les goed werden toegelicht. “Het was niet zo traditioneel, dat vond ik prettig, en door die goede samenvatting op het eind was het ook direct zelf weer toepasbaar.”
Tekenwerkvormen
Daarnaast sloeg hij aan op de tekenwerkvormen van Risbo: “Ik ben zelf heel grafisch ingesteld en wil het liefst zo min mogelijk tekst. De opdracht om een vraag op een wit vel door middel van een tekening te beantwoorden, bijvoorbeeld, viel bij mij direct op zijn plaats. Ik heb daar wat mee, het geeft meteen een lekkere andere draai aan de vraag. Zo’n werkvorm past bovendien goed bij onze doelgroep. Wij maken namelijk graag dingen visueel. Als we bijvoorbeeld een brand moeten blussen maken we vaak een tekening: een grafische voorstelling van de situatie, zodat voor iedereen duidelijk is wie waar precies aan de slag gaat.”
Een onverwachte spin-off
Een neveneffect dat Ciska niet had voorzien: trainer adviseurs zijn ook anders gaan kijken naar de simulaties die het NIPV gebruikt in de brandweeropleidingen. Die zijn vaak groot en indrukwekkend, waarbij een groot aantal betrokkenen op een militair terrein volledige incidenten naspelen, inclusief echte vuurhaarden. Maar didactisch gezien blijkt ook daar nog winst te behalen.
Een van de trainer adviseurs vroeg zich tijdens het traject hardop af: wat maakt eigenlijk een goede simulatie? Wanneer is een scenario eenvoudig, wanneer complex? En hoe koppel je dat dan aan de leerdoelen van de opleiding? "Het traject heeft hem aan het denken gezet over dingen die we altijd vanzelfsprekend vonden," zegt Ciska. "Nu wil hij daar echt iets mee doen."
Toekomst
Het traject is nog in de afrondende fase, maar de richting is duidelijk. Ciska wil alle vaste trainer adviseurs en decanen van het NIPV uiteindelijk het BKO-traject laten doen. "Als landelijk onderwijsinstituut voor alle veiligheidsregio's vind ik het passend dat ons vaste personeel dezelfde kwalificatie heeft als docenten aan hogescholen en universiteiten. Niet alleen voor het certificaat, maar omdat ze er echt van leren."
- Meer informatie
Herkenbaar vraagstuk?
Werkt uw organisatie ook met vakexperts die lesgeven of trainingen verzorgen? En merkt u dat de stap van vakkennis naar goed onderwijs niet vanzelf gaat? Dan is de ervaring van het NIPV wellicht herkenbaar.
Risbo ondersteunt organisaties buiten het reguliere onderwijs bij de professionalisering van docenten en trainers: met trajecten die aansluiten bij uw praktijk, uw mensen en uw doelen.
- Gerelateerde opleiding
